Król szczurów

Książka ta jest wyjątkowa.Nie tylko dlatego,że jest oparta na faktach z życia autora,który sam był więźniem w obozie jenieckim Changi w Singapurze - fakt ten przydaje jej realizmu i wiarygodności ; także dlatego,że jest to doskonałe studium postaci postawionych w sytuacjach granicznych,studium ich charakterów,moralności,światopoglądu.
To mistrzowski wręcz obraz psychiki ludzi,których egzystencja została zredukowana do prymitywnej i bezpardonowej walki o przetrwanie,błyskotliwa analiza tego wszystkiego,co dzieje się w duszy zmaltretowanych psychicznie (i fizycznie) jeńców.

Głównym wątkiem powieści jest historia znajomości dwóch mężczyzn reprezentujących odmienne postawy życiowe : Amerykanin o pseudonimie Król oraz Anglik Marlowe.Ten pierwszy dzięki cynizmowi,brakowi skrupułów i umiejętności dopasowania się do każdej sytuacji praktycznie rządzi w obozie - prowadzi czarnorynkowy handel i ma się o niebo lepiej,niż jakikolwiek inny więzień ; w tym obozie,gdzie brakuje WSZYSTKIEGO,posiada on nawet własną kurę i waży trzydzieści kilo więcej,niż każdy z jeńców.Dzięki pieniądzom,jakie miał z pośredniczenia między więźniami a strażnikami,był podziwianą,a jednocześnie najbardziej znienawidzoną postacią w Changi.
Marlowe jest typowym angielskim dżentelmenem wychowanym w dobrej rodzinie z tradycjami wojskowymi ; wpojone zasady i poczucie moralności bardzo cierpią w starciu z obozową rzeczywistością.

Autor bardzo dokładnie pokazuje,do czego zdolny jest człowiek,by zapewnić sobie przetrwanie - kreśli sylwetki bohaterów w sposób niejednoznaczny,tak że te same postaci budzą w nas mieszane uczucia.
Tytułowy Król budzi w nas obrzydzenie, sympatię, niechęć, to znów podziw. I tak jest ze wszystkimi. Nie ma jednoznaczności, nie ma wskazywania palcem "dobry - zły". To my sami możemy ocenić bohaterów powieści. Ciągle jesteśmy zaskakiwani. Homoseksualistę, którym w skrytości ducha gardzi pół obozu, poznajemy jako doskonałego pielęgniarza przynoszącego ulgę umierającym. Natomiast jeden z brytyjskich oficerów, dżentelmen, okazuje się złodziejem.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że nie jest to wcale powieść wojenna, lecz genialna wręcz książka psychologiczna.
Pokazuje,że człowiek jest zdolny do przeróżnych rzeczy,których w normalnych okolicznościach sam by się po sobie nie spodziewał ; i jest to szeroki wachlarz zachowań i postaw moralnych - nie tylko bezwzględność będąca skutkiem zezwierzęcenia,które z kolei jest wynikiem permanentnego głodu i obawy o byt,ale także poświęcenie i bezinteresowność graniczące nieraz z brawurą (np.przechowywanie radia w obozie,za co grozi śmierć).
Gorąco polecam,bo naprawdę warto!!

Czy po opowiadaniach oświęcimskich Borowskiego jakakolwiek proza obozowa jest jeszcze w stanie zrobić wrażenie na polskim czytelniku? Czy po okropnościach Auschwitz może mnie w ogóle wzruszyć opis jakiegoś usytuowanego w tropikach obozu jenieckiego? Brałam do rąk książkę Clavella szczerze zaintrygowana tą kwestią. Po zakończeniu lektury, w pełni czytelniczo usatysfakcjonowana, z czystym sumieniem odpowiadam – może! Co więcej, KRÓL SZCZURÓW wydaje mi się rzeczą wyrosłą z tego samego ducha, co wstrząsające pisarstwo Borowskiego. Tak samo wysnuty z osobistego, autorskiego doświadczenia stanowi narrację o nieprzystawalności zasad wojny i pokoju, wolności i zamknięcia, o stopniowej erozji wartości w okolicznościach amoralnych, o haniebnej cenie przeżycia, o kuszeniu i upadku… Książka Clavella to fascynujący i przenikliwy moralitet – jej treścią jest gra o niewinną duszę, genialnie zresztą spuentowana metaforą stopniowo postępującej gangreny. Każdy krok, każdy kompromis, każda negocjacja ze złem – wszystko ma znaczenie. By ukazać tę prawdę, pisarz wprowadza na scenę niesłychanie przekonujących bohaterów – King i Marlowe to powieściowy majstersztyk – nie kukiełki mające reprezentować założone przez autora tezy, ale żywi ludzie. Ich relacja - będąca widowiskowym zderzeniem naturalnego, instynktownego cynizmu i równie naturalnej moralnej czystości, prostolinijności – stanowi etyczne jądro KRÓLA SZCZURÓW. Angażuje od pierwszych stron. Przykuwa. Zmusza do refleksji. Zresztą Clavell usidla czytelnika nie tylko mistrzowskim opisem złowrogich mechanizmów degradacji sumienia, degradacji człowieka. Równie istotna jest jego postawa wobec portretowanej rzeczywistości. KRÓLA SZCZURÓW z jednej strony przenika głębokie współczucie dla człowieczej nędzy, kruchości, słabości, z drugiej zaś - szczere uznanie dla zwyczajnego ludzkiego heroizmu. Inną rzeczą jest narracyjna sprawność Clavella. W imponujący sposób potrafi on łączyć żywą akcję z sugestywnym, lirycznym obrazowaniem. Podsumowując: KRÓL SZCZURÓW to według mnie książka absolutnie godna polecenia – pięknie napisana, głęboko humanistyczna, mądra. Może nie tyle odkrywcza, co sprawiedliwa i trafna w osądzie natury ludzkiej poddanej nieludzkim próbom.